Steeldrums werden uitgevonden zo rond de tweede wereldoorlog omdat de politie van Trinidad het openbaar optreden van de traditionele "Bamboo-Stickbands" verbood. Zij vormden de ritme basis van het jaarlijks grote festival, 42 uur aan één stuk door boemelen, beter bekend onder de naam carnaval.

De vervaardiging in beeld

Begin

Carnaval in Trinidad, zoals het carnaval in Brazilië en Mardi Gras in New Orleans ontstond laat in de 18e eeuw en werd geïntroduceerd door Franse Planters. De verschillende lagen van de bevolking begonnen aan het jaarlijks terugkerend feest.

Elke laag van de bevolking vierde dit dit op zijn eigen wijze. Met veel prachtig gemaakte maskers, kleding en instrumenten. De instrumenten bestonden uit een bamboestok, ongeveer 2 mater lang en zo dik als een arm. Door hiermee op de grond te slaan ontstond en een karakteristiek geluid. Door toepassing van verschillende lengten en dikten van de bamboestok ontstonden er namelijk hoge en lage tonen. Door dit georganiseerd en in groepsverband te gebruiken ontstonden er uitstekende ritmegroeperingen die als basis voor het opzwepende element bij de carnavalviering fungeerden.

Jaarlijks werden de feesten uitbundiger en wilder. Conflicten en straatgevechen bleven dan ook niet uit. Dan bleken de bamboestokken ineens ook uitstekend dienst te doen als slagwapen. In 1937 werden daarom de Baboe-Tamboebands tijdens het feest verboden door de politie.

Alternatief

Het alternatief werd gevonden in het gebruik van oude kookpannen, remtrommels en andere metalen voorwerpen die werden meegevoerd in plaats van de bamboestokken. Daarmee was de oervorm van de Steelband geboren. Van harmonie en melodie was nog steeds geen sprake. Dat was op dat moment ook niet belangrijk. Totdat iemand de geniale ontdekking deed dat hij met wat deuken in de onderkant van een metalen vuilnisvat hierop verschillende tonen kon spelen.

Door de jaren heen is de steeldrum in alle soorten en maten verfijnd en men ging toen ook de echte grote olievaten gebruiken. Dit lag voor de hand gezien de aanwezigheid van olie-industrie in het land. Het olievat bezit een grotere diameter zodat daar meer tonen op gevormd kunnen worden. Bovendien is het metaal van betere kwaliteit. De kleine melodiepan bijvoorbeeld, heeft een bereik van 2 en een kwart octaaf en bezit dus ruim 30 tonen, terwijl zo'n va slechts een diameter heeft van 55 centimeter.

Tot heden

Tot op de dag van vandaag is de steeldrum het nationale volksinstrument gebelven in Trinidad. Het vertoont overeenkomsten met de betekenis van de doedelzak voor de Schotten of de gitaar voor Spanjaarden.

Vervaardiging van een Steeldrum

De expert heeft hier enkele dagen werk aan. De beginner enkele maanden. Alvorens over te gaan tot uitleg van hoe een dergelijk instrument als de steeldrum wordt gemaakt, eerst een uiteenzetting van instrumenten in gebruik van de Nederlandse Politie Steelband.

De leden van de Steelbamd hebben gekozen voor een solo lead, ook wel "ping pong" genoemd. Verder twee double tenors, twee double seconds, twee double guitars, drie cello drums en zes basdrums. Het geheel wordt aangevuld en ondersteund door slagwerk en percussie-instrumenten. Om een indruk te geven over de aard van de instrumenten volgt hier een korte beschrijving:

Solo lead

De solo lead is de melodie-drum, het hoogste in bereik. Hij wordt gespeeld als een xylophone. Daarbij ook harmonieus begeleiden met akkoorden. Alle tonen van de twee en halve octaaf (chromatisch) zijn harmonisch geplaatst. Door de trilling zal het aangrensende vak (toon) lich mee vibreren. Harmonische plaatsing van tonen is dan noodzakelijk om dissonante klanken te voorkomen. Honderd procent zuiver zal het instrument nooit zijn, maar dat hoort nu eenmaal bij een steelband.

Double tenors

Deze twee drums worden door één persoon bespeeld en hebben een muzikaal bereik van twee octaven. Deze drum vult de solo lead aan, soleert zelf of speelt de tweede stem. De tonen liggen hoger in het register en onder de solo lead. Daar waar de solo lead niet meer lager kan kan komen vult de double tenor aan.

Double seconds

Wordt ook bespeelt door één persoon en heeft een twee octaaf bereik. Het verschil met de double tenor is dat dit instrument een nog lager bereik heeft. De double second is vooral bedoeld, gezien zijn bijzondere warme klank, om de solo leiad en double tenor in akkoorden aan te vullen om de harmonie tussen deze instrumenten compleet te maken.

Cello en Guitar drums

Hebben respectievelijk 21 en 16 tonen. Beide instrumenten zijn, op de bassen na, het laagst in het register. De toonkwaliteit is vergelijkbaar met "orgelklanken", diep warm en lang nagalmend. In de samenstelling van het steelbandensemble vervullen zij een zeer belangrijke rol in de harmonische samenstelling van klanken, de akkoorden.

Bassen

Bestaande uit zes grote drums met een gezamenlijk bereik van twee octaven. De bassen maken de "familie" compleet. Alle zes worden door één persoon bespeeld. Het vereist veel vaardigheid van de bespeler om snel van de ene drum naar de andere drum over te schakelen om de dragende grondtonen van het akkord op tijd te kunnen halen in eensnel gespeeld ritme. Het behoeft verder geen betoog dat dit instrument het laagst is in toonbereik en prachtige "zware" klanken kan voortbrengen.

Hoe wordt een steeldrum gemaakt.

De expert in Trinidad zal enkele dagen werk hebben aan het vervaardigen van een steeldrum. Een beginner een aantal weken. Gepaardgaande met bloed, zweet en tranen.

De hoofdlijnen:

Een aantal echte olievaten;
Deze dienen aan de bovenzijde de vorm van een ondiepe "kom" te krijgen;
Er dient een patroon van de vakken te worden aangebracht;
De vakken worden ingeslagen en uitgezet met behulp van een drevel. Honderden kleine putjes zullen een toonvak gaan vormen;
De drum moet in de lengte worden ingekort, afhankelijk van het beoogde instrument;
Vanuit de binnenzijde wordt het vat uitgeklopt tot een juiste "bolling" ontstaat. Per vak, toon, is dit verschillend.
Daarna volgt het schoonbranden van het vat op een open vuur;
Vervolgens schoonmaken en polijsten tot het blanke staal glanst;
Dan het stemmen. Per toonvak, tot de juiste toonhoogte is bereikt.

Wat is er benodigd:

Weinig geld om vaten te kopen;
Een zware voorhamer en sterke armspieren;
Pen, potlood, papier, carbon, kompas en accuratesse;
Drevel en drieponds hamer;
Veel geduld;
Een scherpe beitel, ijzerzaag, boormachine;
Lucifers en hout voor een "klein" vuur;
Veel water om te koelen;
Schuur- en polijstmiddel;
Hamers met platte koppen om te stemmen;
Een absoluut muzikaal gehoor;
Verf voor een sierlijk lijntje en gekleurd tape.

Voor de echte "doe het zelver" dus geen probleem.

De vervaardiging in beeld gebracht:

pdf De vervaardiging in beeld

[ terug ]